Skóra w okolicach pupy niemowlęcia jest bardzo delikatna, zwłaszcza w pierwszych miesiącach życia dziecka. Naturalna bariera ochronna skóry nie jest jeszcze w pełni wykształcona, a stale zawinięta w pieluszkę skóra narażona jest na działanie wielu czynników drażniących. Z dermatologicznego punktu widzenia, pieluszkowe zapalenie skóry jest najczęstszą postacią przewlekłego zapalenia skóry wynikającego z podrażnienia. Choroba zaczyna się u niemowląt w pierwszych miesiącach życia i może nawracać tak długo, jak długo dziecko nosi pieluszkę – czyli do czasu wytworzenia kontroli nad czynnościami fizjologicznymi. Statystycznie u każdego niemowlęcia, przynajmniej raz w życiu, wystąpią objawy pieluszkowego zapalenia skóry. Ile trwa, jak wygląda i jak leczyć odparzoną pupę niemowlaka?

Radzi dr n. med. Marta Hasse-Cieślińska.

Odparzenia u niemowlaka – skąd się biorą?

Podstawowe znaczenie dla rozwoju pieluszkowego zapalenia skóry ma drażniące działanie składników moczu (np. poprzez zawartość w nim amoniaku) i kału dziecka (który np. zawiera enzymy trawienne i sole żółciowe). Drażniące działanie wymienionych substancji dodatkowo nasila wysoka temperatura i wilgotność panująca pod pieluszką. Na rozwój zmian i pojawienie się odparzenia pupy wpływa także tarcie skóry przez materiał pieluszki. Gdy dojdzie już do uszkodzenia skóry i rozwoju stanu zapalnego w wyniku działania czynników drażniących, często dochodzi do wtórnych nadkażeń grzybiczych (zwłaszcza drożdżakowych) lub bakteryjnych. Pod wpływem bakterii mocz staje się bardziej zasadowy, co jeszcze nasila jego działanie drażniące na skórę, a wzrost pH sprzyja dalszemu rozwojowi bakterii. Ryzyko wystąpienia odparzenia u noworodka jest większe, gdy w otoczeniu panują upały. Dodatkowo wystąpieniu odparzenia u dzieci sprzyja predyspozycja do reakcji alergicznej np. na materiał pieluszki lub niektóre substancje stosowane do pielęgnacji czy leczenia tej okolicy, a także stosowanie słabej jakości pieluszek.

Pieluszkowe zapalenie skóry – jak wygląda?

W pierwszym okresie rozwoju choroby dominuje zaczerwienienie skóry, która może się złuszczać. W tej fazie odparzenia pieluszkowego zwykle zmiany lokalizują się na wypukłych powierzchniach skóry: pośladkach, podbrzuszu, górnej części ud i narządach płciowych, a wolne od zmian chorobowych są zwykle pachwiny. Gdy odparzenie pieluszkowe dalej się rozwija, skóra staje się żywoczerwona i obrzęknięta, w tym momencie dziecko odczuwa też już pewne dolegliwości wynikające ze stanu zapalnego skóry. Ostatecznie mogą powstać nadżerki, czyli drobne ranki/uszkodzenia naskórka oraz grudki. W wyniku nadkażenia bakteryjnego czy drożdzakowego na skórze pojawić mogą się krostki na pupie i w innych miejscach, miodowe strupki, pęcherzyki lub białawy nalot.

Jak leczyć pieluszkowe zapalenie skóry?

Co pomoże na pieluszkowe zapalenie skóry? Najważniejsze jest zapobieganie rozwojowi odparzenia u dziecka. Podstawowe znaczenie ma tu prawidłowe przeprowadzanie zabiegów higienicznych u niemowlęcia, a przede wszystkim częsta zmiana pieluszki i prawidłowe oczyszczanie skóry. Zdecydowanie zaleca się utrzymywanie skóry okolicy pieluszkowej w suchości, nadmierna wilgotność sprzyja bowiem uszkodzeniu naskórka i zwiększa tarcie pieluszki.

pieluszkowe

Odparzona pupa – przede wszystkim zwróć uwagę na pieluszkę!

Najbezpieczniejsze są dobrej jakości wysokochłonne jednorazowe pieluszki, które utrzymują wilgoć z dala od skóry dziecka. Bezwzględnie szkodliwe jest stosowanie zewnętrznych pieluch z gumy lub tworzywa sztucznego. Pieluszki należy zmieniać odpowiednio często (przynajmniej co 3 godziny i po każdym oddaniu stolca), a przy każdej zmianie pieluszki oczyszczać skórę z użyciem wody (jeśli nie ma szczególnych obaw o jej jakość, woda nie musi być przegotowana) i bawełnianych wacików lub gazików czy dobrej jakości chusteczek, które jednocześnie oczyszczają i pielęgnują skórę dziecka.

Odparzenia u niemowląt a nawilżane chusteczki

Na podstawie licznych badan i zgodnie z rekomendacjami okrągłego stołu ekspertów dotyczącego zasad pielęgnacji noworodków i niemowląt, nawilżane chusteczki opracowane odpowiednio dla niemowląt i noworodków mogą być stosowane od urodzenia oraz przy każdej zmianie pieluchy. Jedną z najbardziej istotnych cech, która czyni chusteczki użytecznymi, jest ich pH, gdyż chusteczki zawierające substancje buforujące pomagają utrzymać naturalny, delikatnie kwaśny odczyn pH skóry, co z kolei ogranicza wzrost bakterii i zmniejsza drażniące działanie enzymów trawiennych. Chusteczki mogą zawierać dobrze tolerowane i bezpieczne konserwanty, ponieważ dodatkowo zmniejsza to ryzyko wzrostu bakterii. Podstawą pielęgnacji jest stosowanie na oczyszczona skórę kremów ochronnych odpowiednich do wieku i stanu skóry dziecka.

Maść na odparzenia – jaki powinien być krem na odparzenia u dziecka?

Co stosować na odparzenia u niemowlęcia? Jeśli nie chcemy sięgać po domowe sposoby na odparzenia, postawmy na odpowiedni krem. W przypadku wystąpienia pierwszych objawów choroby warto zastosować maść na pieluszkowe zapalenie skóry zawierającą tlenek cynku, wskazane jest też możliwie najczęstsze „wietrzenie pupy”, czyli pozostawienia odkrytej skóry bez pieluszki w ciepłym pomieszczeniu. Przy oczyszczaniu skóry należy unikać intensywnego tarcia i potencjalnie drażniących substancji myjących, w tym klasycznych zasadowych mydeł.

Pieluszkowe zapalenie skóry – domowe sposoby

Istnieją także domowe sposoby na pieluszkowe zapalenie skóry. Leczenie odparzenia nie powinno się oczywiście ograniczać wyłącznie do nich, ale z pewnością mogą pomóc – jeśli wiemy, które z nich są skuteczne. Wiele osób stosuje mąkę ziemniaczaną na odparzenia, ale my proponujemy krochmal. Kąpiel w wodzie z krochmalem zdecydowanie pomaga, łagodząc podrażnienia i zmniejszając zaczerwienienia. Jak przygotować taką kąpiel? Dwie łyżki krochmalu rozpuszczamy z połową szklanki zimnej wody. Następnie dodajemy ten roztwór do pół litra wrzątku. Całość wlać do wanienki dziecka. Takie leczenie domowe pieluszkowego zapalenia skóry z pewnością pomoże.

Dalsze leczenie pieluszkowego zapalenia skóry, jeśli to nie ustępuje

Jeśli zaczerwienienie skóry nie ustępuje lub doszło do nasilenia zmian zapalnych (rumień, obrzęk), a przede wszystkim, jeśli pojawiły się krostki, nadżerki czy pęcherzyki, konieczna jest konsultacja lekarska. Zwykle wystarczające jest zastosowanie miejscowych leków przeciwzapalnych, przeciwbakteryjnych czy przeciwgrzybiczych np. w postaci kremu na pieluszkowe zapalenie skory lub pasty. W bardzo nasilonych przypadkach konieczne może być nawet leczenie doustne. Gdy zmiany skórne nie poddają się leczeniu lub stale nawracają mimo prawidłowej pielęgnacji, warto zweryfikować rozpoznanie, udając się do dermatologa, gdyż czasem w tej okolicy mogą wystąpić objawy innych schorzeń dermatologicznych.